۵ دلیل اصلی ترکیدن زودپز+ روشهای جلوگیری از آن
در این مقاله از مجله گفتنی، به دلایل اصلی ترکیدن زودپز و راههای پیشگیری از آن میپردازیم؛ موضوعی که شاید در ظاهر ترسناک به نظر برسد، اما با دانستن چند نکته ساده و کاربردی میتوان بهراحتی از بروز آن جلوگیری کرد و با خیال آسوده از این وسیله کاربردی استفاده کرد.
ترکیدن زودپز اتفاقی ناگهانی و بیدلیل نیست. در اغلب موارد، مسدود شدن سوپاپ، پر کردن بیش از حد، خرابی واشر، استفاده از مدلهای فرسوده یا عجله در باز کردن درب، علت اصلی حادثه هستند. با بررسی منظم قطعات، رعایت ظرفیت مجاز و استفاده صحیح، میتوان با خیال راحت از این وسیله کاربردی بهره برد.
چرا زودپز میترکد و چطور از این اتفاق خطرناک جلوگیری کنیم؟
زودپز یکی از کاربردیترین ابزارهای آشپزخانه مدرن است. این وسیله با استفاده از فشار بخار، نقطه جوش آب را افزایش میدهد و باعث میشود مواد غذایی در دمایی بالاتر از صد درجه سانتیگراد پخته شوند.
همین ویژگی است که زمان پخت گوشت، حبوبات و غذاهای دیرپز را به شکل چشمگیری کاهش میدهد و در مصرف انرژی صرفهجویی میکند. اما همان فشاری که به ما سرعت میدهد، اگر کنترل نشود، میتواند خطر ایجاد کند.
واقعیت این است که ترکیدن زودپز اتفاقی ناگهانی و بیدلیل نیست؛ تقریباً همیشه مجموعهای از خطاهای قابل پیشگیری پشت آن قرار دارد.
در ادامه، پنج دلیل اصلی این حادثه و روشهای جلوگیری از آن را بهصورت دقیق و کاربردی بررسی میکنیم.
مسدود شدن سوپاپ یا دریچه خروج بخار
مهمترین و شایعترین دلیل ترکیدن زودپز، بسته شدن مسیر خروج بخار است. در هنگام پخت، بخار آب داخل قابلمه جمع میشود و فشار ایجاد میکند.
این فشار باید از طریق سوپاپ اطمینان یا دریچه مخصوص، بهصورت کنترلشده تخلیه شود. اگر این مسیر به هر دلیلی مسدود شود، فشار داخلی بهتدریج افزایش پیدا میکند.
غذاهایی مانند عدس، لوبیا و برخی خوراکها کف تولید میکنند. این کف میتواند به سمت دریچه حرکت کرده و آن را ببندد.
همچنین ذرات ریز غذا یا چربی خشکشده ممکن است داخل سوپاپ گیر کند. در چنین شرایطی، بخار راهی برای خروج ندارد و فشار به نقطه خطرناک میرسد.
برای جلوگیری از این اتفاق، لازم است قبل از هر بار استفاده، دریچه بخار را بررسی کنید. بعد از پخت غذاهای کفکننده، درب را باز کرده و مسیر خروج بخار را با خلال چوبی یا برس باریک تمیز کنید. این چند دقیقه بررسی، نقش مهمی در حفظ ایمنی دارد.
پر کردن بیش از حد زودپز
هر زودپزی دارای خط حداکثر ظرفیت است و این خط صرفاً یک پیشنهاد نیست، بلکه مرز ایمنی دستگاه محسوب میشود.
وقتی قابلمه بیش از دو سوم حجم خود پر شود و برای حبوبات بیش از نصف ظرفیت استفاده گردد، فضای کافی برای گردش بخار باقی نمیماند.
مواد غذایی هنگام پخت منبسط میشوند. حبوبات حجیمتر میشوند و کف ایجاد میکنند. اگر فضای خالی کافی وجود نداشته باشد، محتویات به سمت دریچه بخار حرکت کرده و آن را مسدود میکنند. در این شرایط، حتی اگر سوپاپ سالم باشد، فشار به شکل غیرقابل کنترل بالا میرود.
راهکار ساده اما مهم است: هیچگاه بیش از ظرفیت مجاز زودپز را پر نکنید. اگر حجم غذا زیاد است، آن را در دو مرحله بپزید. این کار نهتنها ایمنی را افزایش میدهد، بلکه کیفیت پخت را نیز بهتر میکند.
فرسودگی یا خرابی واشر درب
واشر لاستیکی دور درب، قطعهای کوچک اما بسیار حیاتی است. این واشر باعث میشود درب کاملاً آببندی شود و فشار داخل قابلمه حفظ گردد. اگر این قطعه خشک، ترکخورده یا تغییر شکل داده باشد، عملکرد زودپز مختل میشود.
گاهی نشتی بخار از اطراف درب باعث میشود کاربر تصور کند دستگاه به اندازه کافی فشار ندارد و شعله را بیش از حد زیاد کند. این افزایش حرارت میتواند فشار را ناگهان بالا ببرد. در برخی موارد نیز واشر آسیبدیده بهدرستی در جای خود نمینشیند و ایمنی قفل درب کاهش مییابد.
بهتر است بهصورت دورهای وضعیت واشر را بررسی کنید. اگر انعطافپذیری آن کم شده یا ترکهای ریز مشاهده میکنید، زمان تعویض آن رسیده است. تعویض بهموقع این قطعه، یکی از سادهترین و مؤثرترین اقدامات پیشگیرانه محسوب میشود.
استفاده از زودپزهای قدیمی یا بیکیفیت
مدلهای قدیمی زودپز معمولاً تنها یک سیستم تخلیه فشار دارند. در صورتی که آن سیستم دچار مشکل شود، راه جایگزینی برای خروج بخار وجود ندارد.
در مقابل، مدلهای جدید دارای چندین مکانیزم ایمنی هستند؛ از جمله قفل خودکار درب، سوپاپ چندمرحلهای و سیستم تخلیه اضطراری.
اگر بدنه زودپز دچار زنگزدگی شده، درب آن لق میزند یا قطعاتش بهدرستی در جای خود قرار نمیگیرد، بهتر است استفاده از آن را متوقف کنید.
امنیت در آشپزخانه موضوعی نیست که بتوان آن را به تعویق انداخت. انتخاب یک مدل استاندارد و سالم، سرمایهگذاری برای آرامش خانواده است.
باز کردن درب قبل از تخلیه کامل فشار
یکی از اشتباهات رایج، عجله در باز کردن درب است. خاموش کردن شعله به معنای از بین رفتن فوری فشار نیست. بخار داخل قابلمه همچنان فشرده باقی میماند و نیاز به زمان دارد تا بهصورت طبیعی تخلیه شود.
در برخی موارد، افراد تلاش میکنند با وارد کردن فشار یا دستکاری قفل ایمنی، درب را زودتر باز کنند. این کار میتواند بسیار خطرناک باشد و باعث خروج ناگهانی بخار و محتویات داغ شود. همیشه صبر کنید تا نشانگر فشار پایین بیاید یا طبق دستور دستگاه، بخار را بهآرامی تخلیه کنید.
نشانههای هشدار قبل از بروز حادثه
قبل از آنکه اتفاق جدی رخ دهد، معمولاً نشانههایی وجود دارد. صدای غیرعادی، لرزش بیش از حد درب، خروج بخار از اطراف واشر یا بوی سوختگی میتواند هشداردهنده باشد.
در چنین شرایطی، بهتر است شعله را خاموش کرده و اجازه دهید فشار بهآرامی کاهش پیدا کند. نادیده گرفتن این علائم میتواند ریسک را افزایش دهد.
آگاهی و پیشگیری همیشه کمهزینهتر از جبران خسارت است. اگر زودپز شما سالم و استاندارد باشد و اصول استفاده را رعایت کنید، این وسیله نهتنها خطری ایجاد نمیکند، بلکه به یکی از قابلاعتمادترین ابزارهای آشپزخانه تبدیل میشود.
همانطور که در این مقاله از بخش سبک زندگی گفتنی خواندید، توجه به چند نکته ساده اما حیاتی میتواند امنیت، آرامش و اطمینان بیشتری را هنگام آشپزی برای شما فراهم کند.
سبک زندگینکات خانه داری
منبع: مجله okala
