تغذیه مناسب سالمندان از نظر علمی و طب سنتی!!
![تغذیه مناسب سالمندان-4](https://goftani.net/wp-content/uploads/2024/08/تغذیه-مناسب-سالمندان-4-780x470.jpg)
تغذیه مناسب سالمندان: در دوران پیری، تغذیه سالم نقش بسیار مهمی در حفظ سلامت و پیشگیری از انواع بیماریها ایفا میکند. افراد مسن با تغییرات فیزیولوژیکی که در بدنشان رخ میدهد، نیاز به رژیم غذایی مناسب و متعادل دارند که بتواند به تأمین نیازهای غذایی آنها و حفظ سلامتشان کمک کند. در این مقاله، به بررسی اهمیت تغذیه مناسب سالمندان میپردازیم و اصول تغذیهای مناسب برای آنها را مورد بررسی قرار میدهیم.در همین راستا با بخش درمان خانگی و گیاهان دارویی از سری مطالب سلامت مجله اینترنتی گفتنی همراه باشید.
مواد غذایی مورد نیاز سالمندان
مهمترین مواد غذایی مورد نیاز سالمندان عبارتند از:
گروه غلات: این گروه شامل نان سبوسدار، برنج، ماکارونی، سیبزمینی و سایر غلات است. سالمندان باید روزانه ۶ تا ۹ واحد از این گروه مصرف کنند.
گروه میوهها و سبزیها: میوهها و سبزیها منابع ویتامین A و C، برخی ویتامینهای گروه B، آهن و فیبر هستند. سالمندان باید روزانه حداقل دو واحد میوه و ۳ واحد سبزی مصرف کنند.
گروه لبنیات: این گروه شامل شیر، ماست، پنیر، کشک، دوغ و بستنی میشود و منابع پروتئین، کلسیم، فسفر و مواد مغذی دیگر را فراهم میکند. سالمندان باید روزانه ۲ تا ۳ واحد از این گروه مصرف کنند.
گروه پروتئینها: با افزایش سن، تودهی عضلانی و ذخیره پروتئینی بدن کاهش مییابد. سالمندان باید ۴۰ تا ۶۰ درصد انرژی روزانه خود را از پروتئینهای با کیفیت بالا مانند ماهی، مرغ، گوشت قرمز، تخممرغ، حبوبات و مغزها تامین کنند.
ویتامینها: ویتامین D و B12 برای سالمندان بسیار مهم هستند. کمبود ویتامین D خطر پوکی استخوان و کمبود ویتامین B12 مشکلات گوارشی ایجاد میکند. این ویتامینها در شیر، پنیر و تخممرغ یافت میشوند.
مایعات: سالمندان به آب کافی نیاز دارند و مصرف روزانه ۶ تا ۸ لیوان آب برایشان ضروری است.
بررسی نقش تغذیه در سلامت و بیماری سالمندان
تغذیه سالم نقش حیاتی در حفظ سلامت و پیشگیری از بیماری در افراد مسن ایفا میکند. با افزایش سن، بدن تغییرات فیزیولوژیکی متعددی را تجربه میکند که میتواند بر نیازهای تغذیهای و توانایی جذب مواد مغذی تأثیر بگذارد. علاوه بر این با افزایش سن، نیاز به انرژی کاهشیافته و تمایل به مصرف غذا نیز کمتر میشود. به همین دلیل، اتخاذ یک رژیم غذایی سالم و متعادل برای سالمندان بسیار مهم است.
برخی از فواید یک رژیم غذایی سالم برای سالمندان عبارتند از:
- حفظ سلامت استخوان و عضلات: افراد مسن بهدلیل کاهش تراکم استخوانی و کاهش تودهی عضلانی، بیشتر در معرض پوکی استخوان قرار دارند. بنابراین رعایت یک رژیم غذایی سالم شامل کلسیم، ویتامین D و پروتئین کافی در دوران میان سالی میتواند به حفظ سلامت استخوانها و عضلات کمک کند.
- حفظ وزن سالم: با افزایش سن و کندتر شدن متابولیسم (سوخت و ساز بدن)، خطر افزایش وزن بیشتر میشود. یک رژیم غذایی سالم میتواند به سالمندان در حفظ وزن سالم و کاهش خطر چاقی و بیماریهای مرتبط با آن کمک کند.
- تقویت سیستم ایمنی بدن: یک رژیم غذایی سالم سرشار از ویتامینها، مواد معدنی و آنتی اکسیدانها میتواند به تقویت سیستم ایمنی بدن کمک کرده و مانع از ایجاد عفونت در بدن شود.
- کاهش خطر ابتلا به بیماریهای مزمن: یک رژیم غذایی سالم همچنین میتواند خطر ابتلا به بیماریهای مزمن مانند بیماریهای قلبی، سکتهی مغزی، دیابت و برخی از شایعترین انواع سرطان را کاهش دهد.
- بهبود سلامت روان: برخی از مطالعات نشان دادهاند که بین رژیم غذایی و سلامت روان ارتباط وجود دارد. بنابراین میتوان نتیجه گرفت که یک رژیم غذایی سالم میتواند به بهبود خلق و خو و کاهش خطر ابتلا به افسردگی و اضطراب نیز کمک کند.
تغذیه مناسب سالمندان از دیدگاه طب سنتی
طب سنتی ایرانی، با سابقه چند هزار ساله، دیدگاههای جامعی در مورد تغذیه سالمندان ارائه میدهد. در ادامه به برخی از مهمترین اصول تغذیه مناسب سالمندان از دیدگاه طب سنتی اشاره میکنیم:
- مصرف غذاهای گرم و تر: طب سنتی معتقد است که مزاج سالمندان به سمت سردی و خشکی تمایل دارد. بههمین دلیل، مصرف غذاهای گرم و تر برای آنها توصیه میشود. این غذاها شامل گوشت مرغ، ماهی، سوپ، آش، حبوبات، خرما، انجیر، و مغزها میشود.
- پرهیز از غذاهای سرد و خشک: مصرف غذاهای سرد و خشک مانند ماست، خیار، هندوانه و سالاد برای سالمندان مضر است و میتواند سبب افزایش مشکلات گوارشی و ضعف سیستم ایمنی بدنشان شود.
- مصرف غذاهای کمحجم در چند وعده: همانطور که در بالاتر هم گفتیم، با افزایش سن، قدرت هضم و جذب غذا در بدن کاهش مییابد. بنابراین، سالمندان باید به جای وعدههای غذایی سنگین، وعدههای غذایی کمحجم و مقوی را به دفعات در طول روز میل کنند.
- مصرف دمنوشهای با طبع گرم: دمنوشهای گیاهی (مانند دمنوش زنجبیل، بابونه و نعناع) و عرقیات سنتی (مانند عرق بیدمشک و کاسنی) بهدلیل داشتن خاصیت آرامبخشی و طبع گرم آن، برای درمان افسردگی سالمندان توصیه میشوند.
تغذیه مناسب برای سالمندان لاغر
تغذیه مناسب برای سالمندان لاغر اهمیت زیادی دارد، زیرا آنها بیشتر در معرض خطر سوء تغذیه و بیماریهای مرتبط با آن هستند. در ادامه به شما میگوییم که چه گروه غذایی برای سالمندان لاغر مناسب است:
- افزایش کالری دریافتی: سالمندان لاغر نیاز به افزایش کالری دریافتی خود دارند. این کالریها باید از منابع غذایی سالم و مغذی مانند مغزها (گردو، بادام، پسته)، خشکبار (کشمش، خرما، انجیر خشک) و روغنهای سالم (روغن زیتون، روغن کنجد) تأمین شوند.
- پروتئین کافی: سالمندان لاغر باید از منابع پروتئینی با کیفیت بالا مانند گوشتهای کمچرب، مرغ، ماهی، تخممرغ، لبنیات (شیر، ماست، پنیر) و حبوبات (لوبیا، عدس، نخود) استفاده کنند. همچنین میتوان از پروتئینهای گیاهی مانند سویا و محصولات مرتبط نیز بهره برد.
- غذاهای پرانرژی و مغذی: غذاهایی که هم انرژی بالا و هم ارزش غذایی زیادی دارند، باید در برنامه غذایی سالمندان لاغر گنجانده شوند. بهعنوان مثال، مواد غذایی مانند آووکادو، تخممرغ، غلات کامل (جو دوسر، کینوا)، میوههای خشک و دانههای چیا منابع خوبی از انرژی و مواد مغذی هستند.
- وعدههای غذایی کوچک و مکرر: سالمندان لاغر ممکن است نتوانند وعدههای سنگین غذا بخورند. بنابراین، بهتر است وعدههای غذایی کوچک و مکرر در طول روز داشته باشند. این کار به افزایش کالری دریافتی بدون ایجاد احساس سنگینی کمک میکند.
- میانوعدههای مغذی: میانوعدههای سالم و مغذی مانند میوههای تازه، ماست با مغزها و دانهها، میتوانند به افزایش کالری و مواد مغذی دریافتی کمک کنند.
- چربیهای سالم: چربیهای سالم مانند روغن زیتون، روغن کنجد، آووکادو و مغزها منابع خوبی از انرژی هستند و میتوانند به افزایش وزن سالم کمک کنند.
تغذیه سالم برای سالمندان بیمار
تغذیه سالم برای سالمندان بیمار حرف اول را میزند. در ادامه سعی کردیم مواردی که باید در تغذیه سالمندان مبتلا به دو بیماری رایج دیابت و آلزایمر، گنجانده شوند را بررسی کنیم:
تغذیه سالمندان دیابتی
تغذیه سالم در سالمندان دیابتی نه تنها به کنترل قند خون کمک میکند، بلکه میتواند از مشکلاتی مانند بیماریهای قلبی، فشار خون بالا و عوارض دیگر جلوگیری کند. اصول تغذیهای برای سالمندان دیابتی شامل موارد زیر میشود:
- محدود کردن قندها و شیرینیها: مهمترین اقدام برای کنترل دیابت در دوران سالمندی، این است که مصرف قندها، مخصوصا شیرینیهای مصنوعی را کاهش دهید.
- مصرف کربوهیدراتهای پیچیده: انتخاب کربوهیدراتهای پیچیده مانند غلات کامل، نانهای سبوسدار، برنج قهوهای و جو دوسر به جای کربوهیدراتهای ساده مانند شکر و نان سفید، میتواند به کنترل بهتر قند خون کمک کند.
- مصرف پروتئینهای با کیفیت: انتخاب منابع پروتئینی با کیفیت مانند ماهی، مرغ، تخممرغ و حبوبات میتواند به حفظ عضلات و قدرت بدنی کمک کند.
- مصرف چربیهای سالم: استفاده از چربیهای سالم مانند روغن زیتون، آووکادو و مغزها به جای چربیهای اشباع و ترانس میتواند به سلامت قلب و عروق کمک کند.
- مصرف فیبر: افزایش مصرف مواد غذایی غنی از فیبر مانند سبزیجات، میوهها نیز میتواند به کنترل قند خون و بهبود عملکرد دستگاه گوارش کمک کند.
تغذیه سالمندان آلزایمری
در حال حاضر هیچ درمان قطعی برای بیماری آلزایمر وجود ندارد، اما شواهد نشان میدهد که رژیم غذایی سالم میتواند به حفظ عملکرد ذهنی و کاهش سرعت پیشرفت بیماری کمک کند.
در ادامه برخی از مواد مغذی و گروههای غذایی که باید در تغذیه سالمندان آلزایمری گنجانده شوند را بررسی میکنیم:
- آنتیاکسیدانها: آنتیاکسیدانها به محافظت از سلولها در برابر آسیب ناشی از رادیکالهای آزاد کمک میکنند. رادیکالهای آزاد مولکولهایی هستند که میتوانند به سلولهای مغزی آسیب برسانند و با پیشرفت بیماری آلزایمر مرتبط هستند. ویتامین C، ویتامین E، بتاکاروتن و لوتئین از مهمترین آنتیاکسیدانها هستند که در میوهها، سبزیجات، آجیل و دانهها یافت میشوند.
- اسیدهای چرب امگا-۳: اسیدهای چرب امگا-۳ نوعی چربی سالم هستند که میتوانند به کاهش التهاب و بهبود عملکرد شناختی مغز کمک کنند. ماهیهای روغنی مانند سالمون، شاهماهی و ساردین و همچنین گردو، دانه کتان و روغن بذر کتان منابعی سرشار از امگا-۳ هستند.
- ویتامینهای گروه B: ویتامینهای گروه B (ویتامینهای B1، B6، B9 (فولات)، و B12) نقش مهمی در سلامت مغز و سیستم عصبی دارند و میتوانند به کاهش خطر ابتلا به آلزایمر کمک کنند. این ویتامینها در تولید انرژی سلولهای مغزی و ناقلهای عصبی نقش دارند و مصرف کافی آنها از طریق منابع غذایی مانند غلات کامل، گوشت، ماهی، سبزیجات برگدار، و محصولات لبنی یا از طریق مکملها میتواند به بهبود سلامت مغز و کاهش پیشرفت بیماری آلزایمر کمک کند.
لیست غذاهای مقوی برای سالمندان
در ادامه، میتوانید از لیست غذایی زیر برای وعدههای اصلی غذایی سالمندان استفاده کنید:
بهترین صبحانه برای سالمندان:
- نان سبوسدار با پنیر کمچرب
- تخممرغ آبپز یا عسلی
- بلغور جو دوسر با شیر کمچرب یا ماست یونانی و میوههای خشک و آجیل
- پنکیک با میوه و ماست
- شیر موز
- ساندویچ تخم مرغ و لوبیا
بهترین ناهار برای سالمندان:
- سوپ مرغ کمچرب با سبزیجات و رشته فرنگی سبوسدار
- ساندویچ مرغ با نان سبوس دار
- ماهی قزلآلا یا سالمون پخته شده با سیبزمینی بخارپز و سبزیجات
- خوراک عدس با نان سبوسدار
- آبگوشت کم چرب
- حریره بادام و یا حلیم کم چرب گندم
بهترین شام برای سالمندان:
- سالاد مرغ
- سیب زمینی پخته شده
- ماکارونی سبزیجات
- فیله مرغ بخارپز شده
- املت سبزیجات
علاوه بر تغذیه سالمندان لازم است که به موارد دیگری از جمله ورزش آنها نیز توجه کافی شود تا زندگی سالمتر و با کیفیتتری داشته باشند. برای اطلاعات کافی در این زمینه پیشنهاد میکنیم محتوای زیر را نیز مطالعه کنید:
در مجموع
یک رژیم غذایی سالم و مناسب نه تنها میتواند به حفظ سلامت فیزیکی سالمندان کمک کند بلکه میتواند به بهبود کیفیت زندگی و روحیه آنها نیز کمک نماید. بنابراین، توجه به تغذیه مناسب سالمندان به عنوان یک جزء اساسی در مراقبت از سالمندان، امری بسیار حیاتی است که نباید آن را نادیده بگیرید.