حکایت
حکایت نوعی از داستان کوتاه است که در آن درس یا نکتهای اخلاقی نهفته است. این درس یا نکته بیشتر در پایان حکایت بر خواننده آشکار میشود. شخصیتهای حکایت حیوانات یا اشیای بیجانند. زمانی که حیوانات شخصیت حکایتند، مانند انسانها سخن میگویند و احساسات انسانی از خود نشان میدهند. یکی از بهترین نمونههای حکایت در زبان فارسی را میتوان در کلیله و دمنه دید.
حکایتها معمولاً طوری نوشته میشوند که خواننده به سادگی آنها را درک کند. ادبیاتی را که در حکایتها به کار برده میشود، ادبیات تعلیمی مینامند.
برخی حکایتها یا داستان ها از نسلی به نسل دیگر بازگو میشود. بیشتر در حکایت با استعاره از اشیا یا حیوانات، نابخردی انسان در رفتار و منشش به وی نشان داده میشود. گاهی حکایت آکنده از طنز یا هزل است. همچنین بعضی حکایات از ریشه ضرب المثل ها برخواسته اند و هر ضرب المثلی برای خود حکایتی دارد که باید بدانید.
ریشه کلمه حکایت
واژهٔ حکایت برگرفته از واژهٔ محاکات به معنای مشابه کسی یا چیزی شدن، مانند چیزی را به گفتار یا کردار آوردن، است (همتراز محاکات، یعنی؛ mimesis از ریشهٔ mime یونانیست که واژهٔ فارسی «میمون» را میتوان همریشه با آن دانست، میمون در باور ما تقلیدکننده است). از اینرو میتوان حکایت را شبیهسازیای تخیلی از دنیا دانست.
سرچشمه حکایت های فارسی
سرچشمه حکایت های فارسی یا ایران باستان است، مانند حکایتهایی درباره بهرامگور، انوشیروان و بزرگمهر؛ یا هند، مانند حکایتهای کلیله و دمنه، طوطینامه، سندبادنامه و بسیاری از حکایتهای حیوانات یا یونان باستان، از جمله حکایتهایی درباره ارسطو، سقراط و اسکندر؛ و پارهای از آنها نیز از ادبیات عربی گرفته شده است، مانند حکایتهایی که قهرمان آنها حاتمطائی، اعرابی یا یکی از خلفای عرب است. دو کتاب حکایات عربی، یکی الف لیلة و لیلة، که ظاهرآ در آغاز کتابی هندی و ایرانی بوده است، و دیگری الفَرَجُ بعدالشدّةِ قاضی تنوخی، در حکایتهای فارسی تأثیر چشمگیری داشتهاند، چنانکه سرانجام اولی را عبداللطیف طسوجی در عهد محمدشاه قاجار (حک: ۱۲۵۰ـ ۱۲۶۴) و دومی را ــکه برخی از حکایتهای آن را عوفی (متوفی بعد از ۶۳۰) در جوامعالحکایات ترجمه کرده بودــ در عهد صفویه حسین بن اسعد دهستانی به فارسی ترجمه کردند. البته بسیاری از حکایتهای الف لیلة و لیلة که در آنها سخن از غول و جنّ و پری است، جزء قصههای عامیانه محسوب میشود و موردنظر ما در این مقاله نیست.
جکایت های طنز
حکایتهای طنزآمیز غالباً کوتاهتر از حکایتهای دیگر است و بهترین نمونههای آنها را در رسالههای عبید میتوان یافت که ظاهراً او در نقل برخی از آنها از محاضرات الادباء راغب اصفهانی (متوفی ۵۰۲) و العقدالفرید ابنعبدربّه (متوفی ۳۲۸) متأثر بوده است. اشخاصی که در فرهنگ ایران به طنزگویی، زودباوری، سادگی و لودگی مشهورند، از جمله ابوبکررَبابی، بهلول، جُحی/ جوحی و طلخک/ طلحک، قهرمانان اینگونه حکایتها هستند. در دورههای اخیر دخو و ملانصرالدّین بیشتر قهرمانان این حکایتها هستند. سخن گفتن از اسافل اعضا و کاربرد واژههای قبیح و مستهجن، از ویژگیهای اینگونه حکایتهاست، بهویژه حکایتهای عبید زاکانی و حکایتهای منظوم ایرجمیرزا (متوفی ۱۳۴۴/ ۱۳۰۴ش). البته حکایتهای لطیفه مانندِ فخرالدین علی صفی (متوفی ۹۳۹) در لطائف الطوائف از این موضوع مستثنا و عاری از الفاظ قبیح است. پس از حکایتهای عبید، مشهورترین حکایتهای طنز فارسی، چرندپرند علیاکبر دهخدا (متوفی۱۳۳۴ ش) است که البته عاری از سخنان رکیک و نمونه عالیِ طنز سیاسی به زبان فارسی است.
در این بخش آرشیو جامع و کاملی از انواع حکایت های فارسی و همچین ملل را می توانید ببینید و لذت ببرید:
-
سرگرمی
حکایت ضرب المثل زیر آب را زدن!!!
حکایت ضرب المثل زیر آب را زدن:ضرب المثلها از روزگاران کهن در ادبیات هر کشوری وجود دارند هرچه قدمت یک…
بیشتر بخوانید » -
سرگرمی
ضرب المثل بشنو و باور نکن!!!!
ضرب المثل بشنو و باور نکن: ۱- یعنی کسی که حرف هایش را برای فریب دادن دیگران می زند، ظاهرا گوش کن…
بیشتر بخوانید » -
سرگرمی
ضرب المثل دست از سر کچل کسی برداشتن!!
ضرب المثل دست از سر کچل کسی برداشتن: معنی این ضرب المثل به این شکل است که با اخلاق و…
بیشتر بخوانید » -
سرگرمی
ضرب المثل دیگ به دیگ میگه روت سیاه!!!
حکایت ضرب المثل دیگ به دیگ میگه روت سیاه: یعنی کسی که خودش دارای عیب و زشتی است، آن عیب…
بیشتر بخوانید » -
سرگرمی
حکایت ضرب المثل بز به پای خود میش به پای خود!!!
ضرب المثل بز به پای خود میش به پای خود: ضرب المثل ها از مهم ترین عبارات زبان ما هستند.…
بیشتر بخوانید » -
سرگرمی
حکایت ضرب المثل از هول حلیم افتاد تو دیگ!
ضرب المثل از هول حلیم افتاد تو دیگ: ضرب المثل “از هول حلیم افتاد تو دیگ” درباره ی کسانی به…
بیشتر بخوانید » -
سرگرمی
حکایت ضرب المثل فواره چون بلند شود سرنگون شود!
ضرب المثل فواره چون بلند شود سرنگون شود: در این سری از معانی ضربالمثلها به چگونگی پیدایش ضربالمثلی اشاره میکنیم…
بیشتر بخوانید » -
سرگرمی
حکایت حمام بهلول،از سری حکایتهای بهلول دانا
حکایت حمام بهلول:روزی بهلول به حمام رفت ولی خدمه حمام به او بی اعتنایی نمودند و آن قسم که دلخواه…
بیشتر بخوانید » -
سرگرمی
حکایت ضرب المثل گدازاده، گدازاده است تا چشمش کور!
ضرب المثل گدازاده، گدازاده است تا چشمش کور:ضرب المثل گدازاده ؛ گدازاده است تا چشمش کور در نکوهش افراد نااهل…
بیشتر بخوانید » -
سرگرمی
داستان ضرب المثل کفگیر به ته دیگ خورده چیه؟
داستان ضرب المثل کفگیر به ته دیگ خورده چیه؟ احتمالا این ضرب المثل را شنیده اید اما آیا داستان آن…
بیشتر بخوانید »